Nowy międzynarodowy raport z badań HBSC 2005/2006 PDF Drukuj Email

Nowy międzynarodowy raport z badań HBSC 2005/2006

Inequalities in young people's health: HBSC international report from the 2005/2006 Survey



















Nowy międzynarodowy raport na temat nierówności w zdrowiu młodzieży szkolnej

Europejskie Regionalne Biuro Światowej Organizacji Zdrowia w Kopenhadze umieściło na stronie internetowej (www.euro.who.int) informację o najnowszym raporcie z międzynarodowych badań nad zachowaniami zdrowotnymi młodzieży szkolnej HBSC (Health Behaviour in School-Aged Children: WHO Collaborative Cross-National Study). Oficjalne ogłoszenie wyników badań, w których ze strony polskiej uczestniczył Instytut Matki i Dziecka(1), zaplanowano na 17 czerwca w Edynburgu, gdzie znajduje się ośrodek koordynujący badania na szczeblu międzynarodowym(2). Jest to już czwarty raport o zasięgu międzynarodowym przedstawiający wyniki cyklicznie powtarzanych co 4 lata badań ankietowych uczniów w wieku 11, 13 i 15 lat. Pełen tekst raportu będzie wkrótce dostępny na stronie internetowej sieci HBSC: www.hbsc.org

(1) Krajowym koordynatorem badań w Polsce jest dr Joanna Mazur, Zakład Ochrony i Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzieży, Instytut Matki i Dziecka w Warszawie. Badania prowadzone są we współpracy z Wydziałem Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego.
(2) Międzynarodowym koordynatorem badań HBSC jest prof. Candace Currie z Uniwersytetu w Edynburgu.

Najnowsza publikacja WHO, nosząca tytuł „Inequalities in young people’s health”, poświęcona jest analizie nierówności w zdrowiu. Zestawiono dane dotyczące ponad 200 tysięcy uczniów z 41 krajów i regionów Europy i Ameryki Północnej, którzy w roku szkolnym 2005/2006 wypełnili anonimowe ankiety na terenie szkół.

Omówiono różnice w samoocenie zdrowia, zachowaniach zdrowotnych i postrzeganiu środowiska społecznego w zależności od: płci, wieku, kraju i makroregionu zamieszkania oraz statusu materialnego rodzin. Badania wskazały na istnienie znacznych nierówności w zdrowiu i warunkach rozwoju młodzieży w okresie dojrzewania, powszechnie uznawanym za jeden z najzdrowszych w życiu człowieka. Niezależnie od kraju zamieszkania, młodzież pochodząca z rodzin ubogich gorzej ocenia swoje zdrowie, częściej jest niezadowolona z życia oraz rzadziej podejmuje zachowania sprzyjające zdrowiu. W wielu przypadkach, szczególnie odnośnie do zachowań ryzykownych dla zdrowia, uzyskano zależność odwrotną od oczekiwanej. Młodzież z rodzin bogatych częściej ulega urazom wymagającym pomocy medycznej, a w wielu krajach też częściej sięga po substancje psychoaktywne i wykazuje zachowania agresywne.

Raport składa się z trzech rozdziałów, w których kolejno przedstawiono:

  • Prezentację założeń ostatniej edycji badań HBSC;
  • Wyniki zgrupowane w czterech działach: społeczny kontekst zdrowia (rodzina, rówieśnicy, szkoła), zdrowie (samoocena zdrowia, zadowolenie z życia, subiektywne dolegliwości, urazy, nadwaga i otyłość, obraz własnego ciała), zachowania sprzyjające zdrowiu (odżywianie, aktywność fizyczna, spędzanie wolnego czasu, higiena jamy ustnej), zachowania ryzykowne dla zdrowia (palenie tytoniu, picie alkoholu, używanie marihuany, zachowania seksualne, przemoc);
  • Dyskusję uzyskanych wyników.

Omówiono szczegółowo 35 wskaźników oceny zdrowia i jego uwarunkowań, a dane dotyczące 24 dodatkowych wskaźników udostępniono w aneksie.

W tak dużej grupie 41 krajów Polska zajmuje przeważnie pozycję środkową. Zwrócić można jednak uwagę na kilka wskaźników, dla których uzyskano skrajnie niekorzystne lub korzystne wyniki, w co najmniej jednej z sześciu grup, wyróżnionych ze względu na wiek i płeć ankietowanych.

Pozycja Polski okazała się szczególnie korzystna pod względem:

  • Oceny komunikacji między dziećmi, a rodzicami. Odsetek młodzieży, która uważała, że może łatwo lub bardzo łatwo porozumieć się z matką w sprawach, które ją niepokoją, należał do największych w grupie porównywanych krajów (ryc.1.).
  • Częstości ulegania urazom wymagającym pomocy medycznej. Uzyskano stosunkowo niski wskaźnik urazowości chłopców i dziewcząt we wszystkich grupach wieku. Biorąc pod uwagę, że opisywane przez młodzież urazy głównie miały miejsce podczas zajęć sportowych, trudno jest ten wynik interpretować jedynie w kategoriach sukcesu, o ile jest pochodną niskiej aktywności fizycznej polskiej młodzieży.
  • Występowania nadwagi i otyłości. W większości krajów odsetek młodzieży z nadwagą był większy niż w Polsce, szczególnie u 15-latków.
  • Picia alkoholu. Polska młodzież rzadziej niż rówieśnicy w innych krajach systematycznie, w każdym tygodniu sięga po wino i wódkę, a moda na napoje z domieszką alkoholu (alkopopy) jeszcze do Polski nie dotarła.

Pozycja Polski była szczególnie niekorzystna pod względem:
Obrazu własnego ciała. Odsetek dziewcząt, które uważają że są za grube był największy w grupie 41 krajów (ryc.2). Negatywne ocena nie jest uzasadniona rzeczywistym nadmiarem masy ciała.

  • Aktywności fizycznej. Stwierdzono bardzo niski w porównaniu z innymi krajami odsetek młodzieży, która podejmuje aktywność fizyczną związaną z dużym wysiłkiem, szczególnie w młodszych grupach wieku .
  • Czasu przeznaczanego na gry komputerowe. Tylko w 7 innych krajach odsetek 13-letnich chłopców, którzy grają w gry komputerowe 2 lub więcej godzin dziennie w dniach szkolnych był większy niż w Polsce.
  • Wieku sięgania po raz pierwszy po substancje psychoaktywne. Mimo, że częstość paleniu tytoniu, picia alkoholu i używania marihuany kształtuje się w Polsce na poziomie przeciętnym, wykazano, że polscy 15-letni chłopcy znacznie wcześniej niż rówieśnicy z wielu innych krajów sięgnęli po pierwszego papierosa i wcześniej po raz pierwszy pili alkohol.
  • Obciążenia nauką. Polscy uczniowie czują się bardziej obciążeni nauką niż rówieśnicy w innych krajach, co jest typowe dla Europy Centralnej i Wschodniej (ryc.3.)
  • Kontaktów z rówieśnikami. Tylko w dwóch innych krajach zanotowano u 13-latków mniejszy niż w Polsce odsetek chłopców i dziewcząt posiadających trzech lub więcej bliskich kolegów tej samej płci. Bardziej popularne niż w wielu krajach jest natomiast komunikowanie się za pomocą telefonu lub komputera.

Jak zaznaczyła we wstępie do raportu dr Nata Menabde, wicedyrektor Biura Regionalnego WHO w Kopenhadze, badania HBSC można interpretować jako znaczącą wypowiedź młodzieży o jej doświadczeniach, troskach i aspiracjach, co powinno stanowić podstawę planowania działań interwencyjnych ukierunkowanych na poprawę stanu zdrowia młodego pokolenia i redukcję nierówności społecznych.

W przypadku cytowania zamieszczonych w tekście danych należy powołać się na tekst źródłowy:
Currie C et al., eds. Inequalities in young people's health: HBSC international report from the 2005/2006 Survey. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2008 (Health Policy for Children and Adolescents, No. 5)


Rycina 1. Odsetek 11-latków, którym łatwo lub bardzo łatwo jest rozmawiać z matką o sprawach, które ich naprawdę niepokoją



Rycina. 2. Odsetek 13-letnich dziewcząt, które uważają, że są zdecydowanie za grube lub trochę za grube


Rycina. 3. Odsetek 13-latków, którzy oceniają obciążenie nauką jako bardzo duże lub dość duże